آشنايي با سیمان :
کلمه سیمان از یک لغت لاتین به نام سی منت(cement) گرفته شده است و ماده ای است که دارای خاصیت چسبانندگی مواد را به یکدیگر دارد و در حقیقت واسطه چسباندن است. در صنایع ساختمانی سیمان به ماده ای گفته می شود که برای چسباندن مصالح مختلف به یکدیگر از قبیل سنگ و شن، ماسه آجر و غیره به کار می رود و ترکیبات اصلی این سیمان از موادآهکی است.
سیمانهای آهکی معمولا از ترکیبات سیلیکاتها و آلومیناتهای آهک تشکیل شده اند که هم به صورت طبیعی یافت می شوند و هم قابل تولید در کارخانجات سیمان سازی هستند.
اگرچه از زمانهای بسیار گذشته اقوام و ملل مختلف به نحوی با استفاده از سیمان در ساخت بنا سود می جستند ولی اولین بار در سال 1824 سیمان پرتلند به نام ژوزف آسپدین که یک معمار انگلیسی بود،ثبت شد.به لحاظ شباهت ظاهری و کیفیت بتن های تولید شده از سیمانهای اولیه به سنگهای ناحیه پرتلند در دورست انگلیس،سیمان به نام سیمان پرتلند معروف شد و تا به امروز برای سیمانهایی که از مخلوط نمودن و حرارت دادن مواد آهکی و رسی و مواد حاوی سیلیس، آلومینا و اکسید آهن و تولید کلینکر و نهایتا آسیاب نمودن کلینکر به دست می آید،استفاده میشود.
اساسا سیمان با آسیاب نمودن مواد خام از قبیل: سنگ و آهک و آلومینا و سیلیسی که به صورت خاک رس و یا سنگهای رسی وجود دارد و مخلوط نمودن آنها با نسبت های معین و با حرارت دادن در کوره های دوار تا حدود 1400درجه سانتی گراد بدست می آید. در این مرحله مواد در کوره تبدیل به گلوله های تقریبا سیاه رنگی می شوند که کلینکر نامیده می شود.کلینکر پس از سرد شدن با مقداری سنگ گچ به منظور تنظیم گیرش مخلوط و آسیاب شده و پودر خاکستری رنگی حاصل می شود که همان سیمان پرتلند است. با توجه به نوع و کیفیت مواد خام،سیمان با دو روش عمده تر و خشک تولید می شود. ضمن اینکه روشهای دیگری نیز وجود دارد.البته امروزه عمومـا از روش خشک در تولید سیمان استفاده می شود مگر در مواردی که مواد خام،تولید روش تر را ایجاد نماید. زیرا در روش خشک انرژی کمتری برای تولید مورد نیاز است.
چشم انداز اقتصادی صنعت سیمان :
پیشگفتارÿ
سیمان کالائی است که بیشترین تولید را در جهان دارد. در سال گذشته حدود 2 میلیارد و 180 هزار تن سیمان در دنیا تولید شده که 32 میلیون تن آن مربوط به تولید 29 شرکت ایرانی می باشد لذا کشور ما فقط 5/1 درصد سهم جهانی را دارا بوده است. این در حالی است که طبق آمار وزارت صنایع ما تا سال 1400 به 70 میلیون تن سیمان احتیاج داریم.
می توان گفت یکی از مهمترین دلایل این کمبودها، عدم انگیزه سرمایه گذاری در بخش خصوصی در این صنعت تا سال 80 بوده که هنوز آثار آن را می بینیم. البته دولت در سال 80 تصمیماتی درجهت رفع این مشکل اتخاذ نمود و اکنون برآن است که از یک طرف تسهیلات ویژه ای به این صنعت بدهد و از طرف دیگر سیمان نیز بر مبنای حاشیه بازار قیمت گذاری شود که بتدریج انگیزه را دربخش خصوصی ایجاد نموده و تقویت خواهدکرد.
ÿ عرضه سیمان در بورس
نکته قابل توجه دیگر این که مسئولان بورس کالا تصمیم گرفته اند سیمان را در بورس عرضه نمایند و وزارت صنایع نیز با کلیات طرح موافقت نموده و بزودی سیمان نیز در بورس عرضه خواهد شد. درخصوص عرضه سهام شرکتهای سیمان در بازار بورس اوراق بهادار نکته مهمی که وجود دارد این است که در حال حاضر از 37 شرکت تولید کننده سیمان 25 شرکت در بازار بورس تهران حضور دارند که 90%از تولید کل کشور را به خود اختصاص داده اند. همچنین در حال حاضر 25 درصد ارزش کل بازار بورس سیمان را شرکتهای سیمان شکل می دهند. البته این رقم در سال قبل نزدیک 33% بوده که متأسفانه این رقم به علت افت ارزش شرکتهای سیمان به رقم 25 درصد رسیده است.
افت ارزش شرکتهای سیمان ناشی از فرسودگی این صنعت می باشد و 47 درصد از کل سوله های کشور بالای 20 سال عمر دارند لذ ا گر در آینده طرحهای جدید سیمان راه اندازی نشود منجر به افت تولید شرکتهای سیمان خواهد شدو به اعتقاد کارشناسان امر تنها راه برطرف نمودن این بحران در بلندمدت، سرمایه گذاریهای عظیم است و بدون سرمایه گذاریهای اساسی نمی توان این مشکل را حل کرد.
با برنامه ریزی های انجام شده تا سال 88 ظرفیت نصب شده سیمان کشور به بیش از 70 میلیون تن خواهد رسید و حدود 4 هزار میلیارد تومان برای این ظرفیت سرمایه گذاری خواهد شدکه بخشی از آن ارزی و بخشی ریالی است.
بازار سیمان هم اکنون یک بازار انحصار چند جانبه است که بایستی به سمت بازار رقابت کامل پیش رود در بازار رقابت کامل در واقع عرضه و تقاضا تعیین کننده قیمت است و از منحنی عرضه و تقاضا قیمت مشخص خواهد شد که با توجه به وضعیت عرضه و تقاضای کشور بسیار امیدوار کننده است. میزان مصرف سیمان تابعی است از متغیرهائی مثل درجه توسعه یافتگی، نرخ رشد اقتصادی، جمعیت، زیرساختها و الگوهای مصرف سیمان.
متوسط رشد مصرف سیمان در ایران طی 42 سال گذشته 5/6 درصد در سال بوده ولی در پنج سال گذشته به 4/8 رسیده است. ضرورت بازسازی پس از جنگ تحمیلی یکی از عواملی بود که باعث افزایش تقاضای سیمان گردید و پس از آن نیاز به مسکن و رشد جمعیت جوان یکی از عوامل افزایش نیاز به سیمان می باشد. در برنامه چهارم توسعه تکمیل شبکه های بزرگراهها در مناطق شهری و روستائی و تجهیز و نوسازی بنادر کشور، بهسازی بافت شهری و استحکام و دوام ساختمانها و سازه ها به عنوان یکی از برنامه های محوری تعریف شده که می تواند تقاضا برای این کالا را بیش از پیش افزایش دهد.
ÿ صادرات
مبحث مهم دیگری که در سیمان مطرح است بحث برون مرزی و صادراتی آن است این صنعت با پتانسیل ها و مزیتهای نسبی که دارا می باشد بعد از نفت، گاز و پتروشیمی به عنوان دومین محصول صادراتی ایران می تواند مطرح باشد که هنوز این اتفاق نیفتاده است. کارشناسان بر این باورند اگر برنامه ریزی های دقیق برای افزایش ظرفیت سیمان کشور همچنین قیمت گذاری این محصول انجام شود این صنعت می تواند در کمتر از 5 سال باعنایت به دارا بودن ویژگی های لازم و با هدف کسب صادرات لااقل یک میلیارد دلار صادرات غیر نفتی ایجاد نماید.
علاوه بر بازارهای صادراتی کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای خزر امکان پیوستن افغانستان و عراق به کشورهای وارد کننده سیمان کاملا قابل پیش بینی است که تا حدی نیز تحقق یافته و روز به روز در حال افزایش است .
به طور خلاصه می توان گفت لزوم سیاستهای بهبود فرهنگ مصرف سیمان در کشور، توسعه صادرات برای کشورهای منطقه، هدف گذاری در دستیابی به نرخ رشد اقتصادی لحاظ شده در برنامه چهارم، نظارت دولت در ساخت و ساز همه الزاماتی هستند که برنامه ریزی علمی و اقتصادی در جهت رشد و توسعه این صنعت مهم را ضروری می سازند.
